Emeryt z niemiecką emeryturą a składki zdrowotne po przeprowadzce do Polski

Krótka odpowiedź: sama przeprowadzka z Niemiec do Polski nie oznacza automatycznie dwóch pełnych składek zdrowotnych. O wyniku decyduje tytuł do ubezpieczenia. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która pobiera wyłącznie niemiecką emeryturę i nie pracuje w Polsce, a inaczej osoby, która ma także polską emeryturę, zatrudnienie albo inny polski tytuł do ubezpieczenia.

Na czym polega problem po przeprowadzce do Polski

Emeryt, który mieszkał w Niemczech, pobiera niemiecką emeryturę i przenosi się na stałe do Polski, często obawia się prostego scenariusza: niemiecka kasa chorych nadal potrąca składkę, a polski system zaczyna pobierać drugą. Taki skutek nie wynika jednak automatycznie z samej zmiany adresu.

Mechanizm rozstrzygania wynika z Rozporządzenia nr 883/2004. Przepisy te koordynują systemy państw członkowskich Unii Europejskiej. W praktyce trzeba ustalić, który kraj jest właściwy dla ubezpieczenia zdrowotnego danej osoby. Ważne są zwłaszcza dwa pytania: czy emeryt pobiera wyłącznie niemiecką emeryturę oraz czy w Polsce ma tytuł do ubezpieczenia, na przykład polską emeryturę albo pracę.

Dlatego nie wystarczy odpowiedź: „mieszkam w Polsce”. Miejsce zamieszkania ma znaczenie organizacyjne, bo leczenie może odbywać się w Polsce, ale o składkach decyduje właściwy tytuł do ubezpieczenia. Poniżej są trzy rozłączne warianty, które pozwalają uporządkować sytuację.

Trzy możliwe warianty

Wariant A: tylko niemiecka emerytura i brak polskiego tytułu

Jeżeli emeryt pobiera wyłącznie emeryturę z Niemiec, nie pracuje w Polsce i nie ma polskiej emerytury ani innego polskiego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia, co do zasady pozostaje w niemieckim systemie. W takim przypadku zastosowanie może mieć mechanizm z art. 24 Rozporządzenia nr 883/2004.

W praktyce niemiecka kasa chorych pobiera składkę według niemieckich zasad, a Polska nie powinna nakładać równoległej obowiązkowej składki zdrowotnej na ten sam tytuł. Do korzystania ze świadczeń w Polsce służy zwykle formularz S1. Potwierdza on, że emeryt mieszka w Polsce i może tu korzystać z opieki, ale koszty świadczeń są rozliczane przez niemieckiego ubezpieczyciela.

Jak rozpoznać ten wariant? Masz tylko niemiecką emeryturę, nie masz polskiej emerytury, nie pracujesz w Polsce i możesz uzyskać S1 od niemieckiej kasy chorych.

Wariant B: polska emerytura, praca lub inny tytuł w Polsce

Jeżeli emeryt ma także polską emeryturę, podejmuje pracę w Polsce albo z innego powodu podlega polskim przepisom ubezpieczeniowym, sytuacja zmienia się. Wtedy właściwe może być ustawodawstwo polskie, a składki zdrowotne rozlicza się w Polsce.

To nie jest automatyczne „dołożenie” drugiej składki do niemieckiej emerytury z powodu przeprowadzki. Decydujące jest pojawienie się polskiego tytułu do ubezpieczenia. Niemiecki fundusz nie powinien pobierać dodatkowych składek z tytułu polskiego systemu.

Jak rozpoznać ten wariant? Masz decyzję o polskiej emeryturze, umowę o pracę w Polsce albo informację z ZUS lub NFZ, że podlegasz polskiemu ubezpieczeniu z określonego tytułu.

Wariant C: brak tytułu do ubezpieczenia w Niemczech

Trzeci wariant dotyczy osoby, która nie ma już prawnego tytułu do ubezpieczenia w Niemczech. Wtedy nie ma podstawy, aby pozostawała w niemieckim systemie zdrowotnym. Osoba podlega tylko polskiemu systemowi i płaci składki w Polsce zgodnie z polskimi zasadami.

Jak rozpoznać ten wariant? Niemiecki ubezpieczyciel potwierdza brak tytułu do ubezpieczenia w Niemczech, a sytuację trzeba wyjaśnić po stronie polskiej, przede wszystkim w ZUS lub NFZ.

Co zrobić krok po kroku

Najpierw ustal, czy pobierasz wyłącznie emeryturę z Niemiec. Jeżeli tak, sprawdź, czy w Polsce nie masz pracy, polskiej emerytury ani innego tytułu do ubezpieczenia. To pozwala ocenić, czy jesteś w wariancie A.

Po drugie, skontaktuj się z niemiecką kasą chorych i zapytaj o formularz S1, jeżeli Twoja sytuacja odpowiada wariantowi osoby z wyłącznie niemiecką emeryturą. Ten dokument pomaga potwierdzić prawo do świadczeń zdrowotnych w Polsce finansowanych przez niemieckiego ubezpieczyciela.

Po trzecie, skontaktuj się z ZUS lub NFZ i sprawdź, czy w Polsce pojawia się obowiązek ubezpieczenia. Pytaj konkretnie o tytuł: polską emeryturę, pracę albo inny status wskazany przez instytucję.

Po czwarte, jeżeli dwie instytucje pobierają składki albo przekazują sprzeczne informacje, poproś o pisemne uzasadnienie. Na piśmie powinno być widać, z jakiego tytułu i na jakiej podstawie pobierana jest składka. Od decyzji można się odwołać zgodnie z procedurą danego kraju.

Źródła

• Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w serwisie EUR-Lex
• Deutsche Rentenversicherung: omówienie art. 24 Rozporządzenia nr 883/2004
• Komisja Europejska: koordynacja zabezpieczenia społecznego, pytania i odpowiedzi

Jeśli chcesz spokojnie uporządkować swoją sytuację po przeprowadzce z Niemiec do Polski, sprawdź materiał Bezpieczna emerytura DE-PL.