Jak działa emerytura po pracy w Polsce i Niemczech dla przyszłych emerytów

PrzezArtur | BEZPIECZNI.DE

Krótka odpowiedź: zwykle nie dostaniesz jednej, scalonej emerytury za pracę w Polsce i w Niemczech. Najczęściej dostaniesz oddzielne świadczenia: z Polski za polskie okresy ubezpieczenia i z Niemiec za niemieckie okresy ubezpieczenia. Warunek jest taki, że w danym kraju spełnisz krajowe zasady nabycia prawa do emerytury, przede wszystkim wiek i wymagany staż.

Najważniejsze warianty:

  • Jeżeli nie obejmuje Cię polsko-niemiecka umowa z 9 października 1975 r. — co do zasady dostaniesz oddzielne emerytury z każdego kraju, proporcjonalnie do okresów ubezpieczenia w tym kraju.
  • Jeżeli obejmuje Cię ta umowa z 1975 r. — możliwe jest otrzymanie jednej emerytury kraju zamieszkania, która uwzględnia okresy z drugiego państwa.
  • Jeżeli okres pracy w jednym kraju jest zbyt krótki — może zostać doliczony przy ustalaniu prawa do świadczenia, ale nie oznacza to automatycznie, że sam da osobną wypłatę.

Dlaczego nie powstaje jedna wspólna emerytura

Wiele osób, które pracowały część życia w Polsce, a część w Niemczech, zakłada, że na końcu wszystko zostanie zebrane w jedną emeryturę. To zrozumiałe, bo z punktu widzenia pracownika była to jedna historia zawodowa. Jednak systemy emerytalne nadal są krajowe.

Prawo UE koordynuje te systemy, ale nie tworzy jednej unijnej emerytury. Jeśli opłacałeś składki w Polsce, polska instytucja patrzy na polskie okresy. Jeśli opłacałeś składki w Niemczech, niemiecka instytucja patrzy na niemieckie okresy. Każde państwo wypłaca świadczenie za okresy ubezpieczenia w swoim systemie.

W praktyce Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocenia polską część, a niemiecka instytucja emerytalna, Deutsche Rentenversicherung, ocenia niemiecką część. Jeżeli warunki są spełnione, wypłaty są odrębne. Mogą jednak trafiać do kraju, w którym mieszkasz.

Jak działa sumowanie okresów ubezpieczenia

Najważniejszy niuans polega na tym, że okresy z Polski i Niemiec nie znikają i nie są oceniane w całkowitym oderwaniu od siebie. Prawo UE przewiduje zasadę sumowania okresów ubezpieczenia. Często mówi się też o doliczaniu okresów z innego państwa przy ustalaniu prawa do świadczenia.

To sumowanie pomaga wtedy, gdy w jednym kraju sam okres pracy byłby za krótki, żeby spełnić minimalny wymagany staż. Instytucja może wtedy uwzględnić także okresy z drugiego kraju, aby sprawdzić, czy w ogóle powstaje prawo do świadczenia.

Nie należy jednak mylić dwóch rzeczy: ustalenia prawa do emerytury i samej wypłaty. Sumowanie okresów może pomóc w spełnieniu warunku stażu. Nie oznacza jednak, że wszystkie lata z Polski i Niemiec zostaną połączone w jedną wspólną wypłatę przez jedno państwo.

  • najpierw trzeba ustalić dokładne okresy ubezpieczenia w Polsce i w Niemczech,
  • następnie instytucje sprawdzają, czy okresy można zsumować dla ustalenia prawa,
  • potem każde państwo oblicza swoją część według własnych zasad,
  • na końcu świadczenia są wypłacane oddzielnie, choć mogą być kierowane do kraju zamieszkania.

Dlatego osoba, która pracowała krótko w jednym państwie i dłużej w drugim, nie powinna od razu zakładać, że krótki okres samodzielnie da osobną emeryturę. Trzeba sprawdzić minimalne wymagania w każdym kraju oraz to, jak instytucje potraktują te okresy przy ustalaniu prawa.

Kiedy możliwa jest jedna emerytura kraju zamieszkania

Istnieje ważny wyjątek praktyczny. Chodzi o polsko-niemiecką umowę z 9 października 1975 r. W określonych sytuacjach może ona pozwalać na otrzymanie jednej emerytury kraju zamieszkania, z uwzględnieniem okresów z drugiego państwa.

Ten wyjątek nie dotyczy jednak każdego, kto pracował w Polsce i w Niemczech. Znaczenie ma przede wszystkim data przeniesienia miejsca zamieszkania. Umowa ta dotyczy głównie osób, które przeniosły miejsce zamieszkania przed 1 stycznia 1991 r. i spełniają inne przesłanki umowne.

Jeżeli przeprowadzka nastąpiła po 1 stycznia 1991 r. albo nie są spełnione inne warunki tej umowy, zwykle stosuje się zasady prawa UE. Wtedy nie ma jednej scalonej emerytury. Są oddzielne świadczenia z państw, w których były opłacane składki, z uwzględnieniem zasady sumowania okresów przy ustalaniu prawa.

  • Sprawdź, czy przeniosłeś miejsce zamieszkania przed 1 stycznia 1991 r.
  • Sprawdź dokładne okresy pracy i opłacania składek w Polsce oraz w Niemczech.
  • Zapytaj ZUS i niemiecką instytucję emerytalną, czy w Twojej sprawie może mieć zastosowanie umowa z 1975 r.

Co zrobić przed złożeniem wniosku

Najlepszy pierwszy krok to zebranie faktów o własnej historii ubezpieczeniowej. Do obliczeń potrzebne są możliwie dokładne daty i dokumenty, a nie tylko ogólna informacja, że kilka lat pracy było w Polsce, a kilka w Niemczech.

Przygotuj informacje o tym, kiedy pracowałeś w Polsce, kiedy w Niemczech i jak długo trwały poszczególne okresy. Zbierz też dokumentację zatrudnienia, na przykład świadectwa pracy i zaświadczenia o składkach. Takie dokumenty mogą być potrzebne do wyliczeń i do sprawdzenia, czy da się zastosować umowę z 1975 r.

Następnie zapytaj obie instytucje: ZUS oraz niemiecką instytucję emerytalną. W zapytaniu warto wskazać okresy pracy w obu państwach i poprosić o indywidualne potwierdzenie lub kalkulację. Dzięki temu dowiesz się, czy w Twojej sprawie chodzi o dwa oddzielne świadczenia, czy możliwy jest wyjątek związany z jedną emeryturą kraju zamieszkania.

  • jakie masz potwierdzone okresy ubezpieczenia w Polsce,
  • jakie masz potwierdzone okresy ubezpieczenia w Niemczech,
  • czy okresy będą sumowane przy ustalaniu prawa do emerytury,
  • czy któryś okres jest zbyt krótki, aby samodzielnie dać wypłatę,
  • czy data przeprowadzki może mieć znaczenie dla umowy z 1975 r.

Dzięki temu unikniesz najczęstszego błędu: oczekiwania jednej wspólnej emerytury, gdy w rzeczywistości system może przewidywać dwie oddzielne decyzje i dwie oddzielne wypłaty.

Źródła

Jeśli chcesz spokojnie uporządkować swoją sytuację po pracy w Polsce i Niemczech, sprawdź Bezpieczna emerytura DE-PL.

Podobne wpisy