Podatek i składki zdrowotne emeryta przeprowadzającego się z Niemiec do Polski

Krótka odpowiedź: jeżeli jako emeryt z niemieckiego systemu przeprowadzasz się na stałe do Polski i pobierasz tylko ustawową emeryturę z Niemiec, podatek od tej emerytury ocenia się według niemiecko-polskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z 2004 r. W typowym wariancie prawo do opodatkowania może przypadać Niemcom, zgodnie z art. 18 ust. 2 tej umowy. Ubezpieczenie zdrowotne działa według innych zasad: jeżeli jesteś członkiem niemieckiej ustawowej kasy chorych, możesz mieć prawo do formularza S1 i korzystać z opieki w Polsce przez NFZ na koszt niemieckiego systemu.

Najważniejsze jest więc rozdzielenie dwóch tematów: podatku i składek zdrowotnych. Podatek zależy od rezydencji podatkowej oraz zapisów umowy Niemcy–Polska. Składki zdrowotne zależą od tego, któremu publicznemu systemowi ubezpieczenia podlegasz po przeprowadzce. Inaczej wygląda sytuacja osoby z samą niemiecką emeryturą, inaczej osoby z niemiecką i polską emeryturą, a jeszcze inaczej emeryta, który po przeprowadzce pracuje w Polsce.

Podatek: najpierw rezydencja, potem umowa Niemcy–Polska

Przy podatku pierwszym krokiem jest ustalenie rezydencji podatkowej. W praktyce sprawdza się centrum interesów życiowych oraz liczbę dni pobytu. Nie wystarczy jednak powiedzieć: mieszkam w Polsce, więc wszystko rozliczam w Polsce. Dla niemieckiej emerytury trzeba zastosować niemiecko-polską umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, nazywaną też DBA.

W typowym przypadku emeryta, który mieszka na stałe w Polsce i pobiera wyłącznie ustawową emeryturę z Niemiec, w praktyce wskazuje się art. 18 ust. 2 tej umowy. Zgodnie z tym mechanizmem prawo do opodatkowania niemieckiej emerytury może przypadać Niemcom. To ważne, bo jednym z częstych błędów jest założenie, że po przeprowadzce każda niemiecka emerytura będzie zawsze opodatkowana w Polsce.

Przed wyjazdem warto więc ustalić, gdzie po przeprowadzce będzie Twoja rezydencja podatkowa, a następnie potwierdzić, które państwo ma prawo poboru podatku według właściwego artykułu umowy. Dla osoby z niemiecką emeryturą najważniejsze nie jest samo konto bankowe ani sam meldunek, ale pełny obraz sytuacji oraz zastosowanie umowy podatkowej.

Zdrowie: formularz S1 przy samej niemieckiej emeryturze

Ubezpieczenie zdrowotne nie wynika z umowy podatkowej. Reguluje je koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej, w szczególności rozporządzenie 883/2004. Jeżeli pobierasz tylko niemiecką emeryturę i jesteś członkiem niemieckiej ustawowej kasy chorych, czyli GKV, możesz pozostać ubezpieczony w Niemczech i otrzymać formularz S1.

Po rejestracji formularza S1 w Polsce opiekę zapewnia NFZ, ale koszt świadczeń pozostaje po stronie niemieckiego systemu. Formularz S1 ma więc praktyczne znaczenie: pozwala korzystać z opieki w kraju zamieszkania przy zachowaniu powiązania z niemieckim ubezpieczeniem. Nie jest prawdą, że S1 nie wpływa na miejsce korzystania z opieki zdrowotnej.

Ten wariant rozpoznasz po tym, że pobierasz tylko niemiecką emeryturę, nie masz polskiej emerytury, nie pracujesz w Polsce i nie masz innego tytułu do polskiego publicznego ubezpieczenia. Przed przeprowadzką zapytaj swoją niemiecką kasę chorych o prawo do S1, a po przyjeździe zarejestruj dokument w NFZ.

Gdy dochodzi polska emerytura albo polskie ubezpieczenie

Drugi wariant dotyczy osoby, która pobiera niemiecką emeryturę, ale ma również polską emeryturę albo jest objęta polskim publicznym ubezpieczeniem. Wtedy nadal trzeba oddzielić podatek od składek zdrowotnych. Podatek od niemieckiej emerytury ocenia się według niemiecko-polskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Prawo do opodatkowania niemieckiego świadczenia może więc nadal wynikać z tej umowy.

Inaczej wygląda zdrowie. Jeżeli pojawia się polska emerytura albo inny tytuł do polskiego publicznego ubezpieczenia, składki zdrowotne i dostęp do opieki przechodzą na polskie zasady oraz NFZ. Ten wariant rozpoznasz po wpływie polskiej emerytury, zgłoszeniu do NFZ albo innym tytule do ubezpieczenia w Polsce. Ważne: samo konto bankowe w Polsce nie powoduje automatycznie potrąceń składek zdrowotnych w Polsce. Znaczenie ma tytuł do ubezpieczenia, a nie samo miejsce rachunku.

Gdy emeryt pracuje w Polsce

Trzeci wariant pojawia się wtedy, gdy po przeprowadzce emeryt podejmuje pracę w Polsce albo ma inną podstawę do polskiego publicznego ubezpieczenia. Może to być na przykład umowa o pracę, działalność gospodarcza albo inna sytuacja, w której składki są odprowadzane w Polsce.

W takim układzie ubezpieczenie i składki zdrowotne są w Polsce. Nie należy zakładać, że po przeprowadzce zawsze będą obowiązywać niemieckie składki zdrowotne. Nie należy też zakładać, że emeryt automatycznie traci prawo do niemieckiej emerytury tylko dlatego, że mieszka w Polsce. Wypłata emerytury, podatek i składki zdrowotne to trzy różne kwestie, które trzeba sprawdzić oddzielnie.

Źródła

• Auswärtiges Amt: informacje o emeryturach i opodatkowaniu według umowy Niemcy–Polska
• Your Europe: ubezpieczenie zdrowotne przy mieszkaniu za granicą i formularz S1
• Deutsche Rentenversicherung: emerytura przy przeprowadzce za granicę

Jeżeli chcesz uporządkować podatek, formularz S1 i składki przed przeprowadzką, zobacz Bezpieczna emerytura DE-PL.