Krótka odpowiedź: nie, nie można automatycznie założyć, że jedna deklaracja wystarczy. Przy emeryturze z Polski i Niemiec trzeba najpierw ustalić rezydencję podatkową oraz źródło konkretnego świadczenia. Umowa Polska–Niemcy inaczej traktuje emerytury z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych, a inaczej świadczenia prywatne lub nieobowiązkowe.

Najważniejszy mechanizm jest prosty. Emerytura z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych danego państwa jest zasadniczo opodatkowana tylko w tym państwie. Wynika to z art. 18 ust. 2 umowy Polska–Niemcy. Natomiast emerytury i podobne świadczenia spoza systemu obowiązkowego są opodatkowane w państwie rezydencji podatkowej, zgodnie z art. 18 ust. 1 tej umowy.

Dlaczego samo „mam emeryturę z Niemiec” nie wystarcza

Emeryt mieszkający w Polsce może mieć świadczenia z dwóch państw: polskie i niemieckie. Często pojawia się wtedy założenie, że skoro mieszka w Polsce, to składa jedno zeznanie w Polsce i w nim rozlicza wszystko. W przypadku emerytur z Niemiec takie założenie może prowadzić do błędu.

Nie wszystkie świadczenia emerytalne są traktowane tak samo. Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Niemcami rozróżnia przede wszystkim świadczenia z obowiązkowego, ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych oraz świadczenia, które nie pochodzą z takiego systemu.

Jeżeli świadczenie pochodzi z ustawowego systemu, na przykład od niemieckiej instytucji Deutsche Rentenversicherung albo z polskiego ZUS, zasadą jest opodatkowanie tylko w państwie wypłacającym. Jeżeli jednak świadczenie pochodzi z prywatnego planu, funduszu lub innego nieobowiązkowego źródła, decyduje państwo rezydencji podatkowej.

Warianty dla osoby mieszkającej w Polsce

Wariant pierwszy: niemiecka emerytura z obowiązkowego systemu. Jeżeli emeryt mieszka w Polsce i otrzymuje emeryturę z niemieckiego obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych, podatek od tego świadczenia jest zasadniczo pobierany tylko w Niemczech. W takim wariancie polski rezydent nie wykazuje tej emerytury w polskim PIT i nie uwzględnia jej dla progresji.

Jak to rozpoznać? Trzeba sprawdzić dokumenty od płatnika. Znaczenie ma to, czy świadczenie jest opisane jako ustawowe, obowiązkowe albo pochodzące z systemu ubezpieczeń społecznych. Pomocna może być także nazwa instytucji wypłacającej, ale sama nazwa kraju nie wystarcza. Liczy się rodzaj systemu, z którego pochodzi wypłata.

Wariant drugi: niemiecka emerytura prywatna albo nieobowiązkowa. Jeżeli emeryt mieszka w Polsce i otrzymuje z Niemiec świadczenie spoza obowiązkowego systemu, na przykład z prywatnego planu lub innego nieustawowego źródła, świadczenie jest opodatkowane w Polsce jako państwie rezydencji. Wtedy trzeba wykazać je w polskim zeznaniu podatkowym.

Jak to rozpoznać? Należy zajrzeć do umowy, decyzji, potwierdzenia wypłaty albo informacji od płatnika. Szukaj wskazania, czy świadczenie jest prywatne, dodatkowe, nieobowiązkowe albo nie pochodzi z ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych. Jeżeli dokumenty nie są jasne, nie warto zgadywać na podstawie samego przelewu.

Ta sama zasada działa także odwrotnie

Mechanizm z art. 18 ust. 2 umowy działa również w drugą stronę. Jeżeli emeryt mieszka w Niemczech i otrzymuje polską emeryturę z ustawowego systemu, na przykład z ZUS, taka emerytura jest zasadniczo opodatkowana tylko w Polsce. W takim wariancie nie wykazuje się jej w Niemczech.

Ten przykład pokazuje, dlaczego nie można przyjąć jednej ogólnej reguły dla wszystkich świadczeń z danego kraju. Nie jest prawdą, że wszystkie emerytury z Niemiec są poza polskim rozliczeniem. Nie jest też prawdą, że wszystkie emerytury z Polski są poza niemieckim rozliczeniem. Kluczowe są zawsze dwa pytania: gdzie jest rezydencja podatkowa oraz czy dane świadczenie pochodzi z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych.

Co sprawdzić przed złożeniem zeznania

• Ustal rezydencję podatkową. Sprawdź, gdzie mieszkasz na stałe i gdzie znajduje się centrum Twoich spraw życiowych.
• Oddziel świadczenia według źródła. Osobno potraktuj emeryturę ustawową, a osobno świadczenie prywatne, dodatkowe lub nieobowiązkowe.
• Sprawdź dokumenty od płatnika. Zwróć uwagę na nazwę instytucji, opis systemu i podstawę wypłaty świadczenia.
• Zbierz potwierdzenia. Jeżeli status świadczenia nie jest jasny, przygotuj dokumenty i potwierdź stanowisko w interpretacji KIS albo u doradcy podatkowego.

Praktyczna zasada brzmi więc tak: polski rezydent nie wpisuje automatycznie każdej niemieckiej emerytury do polskiego PIT, ale też nie może automatycznie uznać, że każda niemiecka emerytura jest poza polskim rozliczeniem. Najpierw trzeba sprawdzić, czy świadczenie jest ustawowe i obowiązkowe, czy prywatne albo nieobowiązkowe.

Źródła

• Bundesministerium der Finanzen – Umowa Polska–Niemcy, art. 18
• Ministerstwo Finansów, EUREKA – informacja dotycząca opodatkowania emerytur
• Ministerstwo Finansów, EUREKA – interpretacje dotyczące emerytur z Niemiec
• ZUS – informacje praktyczne o emeryturach między Polską a Niemcami