Krótka odpowiedź: po przeprowadzce do Polski nie każdą niemiecką emeryturę zgłasza się w polskim urzędzie skarbowym. Decyduje źródło świadczenia. Są dwa rozłączne warianty: emerytura z niemieckiego ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych oraz emerytura prywatna, zakładowa albo inna, która nie jest częścią obowiązkowego systemu.
Wariant A: jeżeli świadczenie pochodzi z niemieckiego ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych, prawo opodatkowania ma Niemcy. Taka emerytura zwykle nie musi być osobno wykazywana w polskim PIT jako dochód opodatkowany w Polsce.
Wariant B: jeżeli świadczenie jest prywatne, zakładowe albo inne poza obowiązkowym systemem, przy rezydencji podatkowej w Polsce trzeba je zgłosić i rozliczyć w polskim urzędzie skarbowym.
Dlaczego są dwa różne warianty?
Wiele osób po powrocie lub przeprowadzce z Niemiec do Polski słyszy sprzeczne odpowiedzi. Jedna brzmi: niemieckiej emerytury nie zgłaszasz w Polsce. Druga brzmi: każdą emeryturę z Niemiec trzeba wpisać w polskim rozliczeniu. Problem polega na tym, że oba zdania mogą być prawdziwe, ale tylko dla innych rodzajów świadczeń.
Mechanizm wynika z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Niemcami. Art. 18 tej umowy rozróżnia emerytury z ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych oraz pozostałe emerytury. To właśnie ten podział decyduje, czy podatek zostaje po stronie Niemiec, czy dochód trzeba zgłosić w Polsce.
Nie wystarczy więc powiedzieć: mam emeryturę z Niemiec. Trzeba sprawdzić, kto ją wypłaca i jaki jest status świadczenia. Najważniejszym dokumentem jest informacja od płatnika, decyzja emerytalna albo roczne zestawienie wypłat. Nazwa instytucji i opis programu zwykle pokazują, do którego wariantu należy świadczenie.
Wariant A: emerytura ustawowa z Niemiec
Jeżeli emerytura pochodzi z niemieckiego ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych, zastosowanie ma art. 18 ust. 2 umowy Polska–Niemcy. Ten przepis przyznaje prawo opodatkowania Niemcom. W praktyce oznacza to, że podatek od takiej renty ustala i pobiera niemiecki urząd skarbowy.
Takie świadczenie można rozpoznać przede wszystkim po płatniku. Jeżeli na dokumentach widnieje Deutsche Rentenversicherung albo określenie gesetzliche Sozialversicherung, jest to sygnał, że chodzi o ustawowe świadczenie emerytalne. W tym wariancie niemiecki płatnik ustawowej renty często przekazuje dane do urzędu skarbowego w Niemczech, a rozliczenie odbywa się po stronie niemieckiej.
Dla emeryta mieszkającego w Polsce praktyczny skutek jest prosty: taka emerytura zwykle nie musi być osobno wykazywana w polskim PIT jako dochód podlegający opodatkowaniu w Polsce. Nie oznacza to jednak, że można pominąć sprawdzenie dokumentów. Najpierw trzeba potwierdzić, że świadczenie rzeczywiście jest ustawowe, a nie tylko wypłacane z Niemiec.
- Źródło świadczenia: niemiecki ustawowy system ubezpieczeń społecznych.
- Gdzie podatek: Niemcy.
- Co sprawdzić: nazwę płatnika i opis rodzaju świadczenia.
- Praktyczny krok: sprawdzić, czy dane trafiły do niemieckiego urzędu skarbowego.
Wariant B: emerytura prywatna lub zakładowa
Inaczej jest wtedy, gdy świadczenie nie pochodzi z obowiązkowego niemieckiego systemu socjalnego. Chodzi o emerytury prywatne, zakładowe, branżowe lub pracownicze. W takim przypadku zastosowanie ma art. 18 ust. 1 umowy Polska–Niemcy, który przyznaje prawo opodatkowania państwu rezydencji.
Jeżeli emeryt mieszka w Polsce i jest polskim rezydentem podatkowym, oznacza to obowiązek zgłoszenia takiego dochodu w polskim urzędzie skarbowym. Dochód należy rozliczyć według zasad polskiego prawa podatkowego. To ważne, bo samo pochodzenie pieniędzy z Niemiec nie przesądza jeszcze, że podatek zawsze zostaje w Niemczech.
Jak rozpoznać ten wariant? Pomagają nazwy i określenia na dokumentach, takie jak Zusatzversorgungskasse, Versorgungswerk albo bAV. Wskazówką może być też brak oznaczenia, że świadczenie jest częścią ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych. Jeśli dokument pokazuje program dodatkowy, zakładowy lub prywatny, trzeba sprawdzić obowiązek rozliczenia w Polsce.
- Źródło świadczenia: program prywatny, zakładowy lub inny poza obowiązkowym systemem.
- Gdzie podatek: Polska, jako państwo rezydencji.
- Co sprawdzić: nazwę funduszu, programu lub instytucji wypłacającej.
- Praktyczny krok: zgłosić dochód w polskim urzędzie skarbowym.
Co zrobić przy kilku świadczeniach?
Często sytuacja jest mieszana. Jedna osoba może otrzymywać podstawową emeryturę ustawową z Niemiec, a oprócz tego mniejsze świadczenie zakładowe albo prywatne. Wtedy nie stosuje się jednej zasady do całości. Każde źródło trzeba ocenić oddzielnie.
Praktycznie warto przygotować listę wszystkich świadczeń. Przy każdym wpisz płatnika, nazwę programu i informację z dokumentu o rodzaju wypłaty. Następnie ustal, czy świadczenie jest ustawowe, czy prywatne lub zakładowe. Dla części ustawowej właściwy może być wariant niemiecki, a dla części prywatnej lub zakładowej wariant polski.
Kolejność działania może wyglądać tak: zbierz dokumenty od każdego płatnika, potwierdź swoją rezydencję podatkową w Polsce, przypisz każde świadczenie do właściwego wariantu, a przy wątpliwościach poproś o interpretację Krajową Informację Skarbową albo skorzystaj z doradztwa podatkowego, pokazując dokumenty płatnika.
Najważniejsza zasada: nie zakładaj automatycznie, że wszystkie niemieckie emerytury są opodatkowane tylko w Niemczech. Nie zakładaj też, że każdą trzeba zgłosić w Polsce. Najpierw sprawdź źródło świadczenia.
Źródła
- Bundesministerium der Finanzen — umowa Polska–Niemcy, art. 18
- Deutsche Rentenversicherung — informacje praktyczne o podatkach od renty
- Finanzamt — informacje o rozliczaniu rent wypłacanych za granicę
- Krajowa Informacja Skarbowa / Eureka — wyjaśnienia dotyczące art. 18 umowy
Jeżeli chcesz uporządkować podatki i formalności związane z emeryturą z Polski, Niemiec albo obu krajów, sprawdź Bezpieczną emeryturę DE-PL.

