Jeśli masz mieszkanie w Polsce i w Niemczech, nie da się poprawnie odpowiedzieć „gdzie wykazać dochody” tylko na podstawie samej własności mieszkań. Najpierw trzeba ustalić rezydencję podatkową, a potem osobno źródło każdego dochodu: pracy, emerytury, najmu i inwestycji. Dopiero wtedy stosuje się umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Niemcami.
Dlaczego samo mieszkanie nie rozstrzyga podatku?
Posiadanie mieszkania w danym kraju może być ważną okolicznością, ale nie oznacza automatycznie pełnego obowiązku podatkowego w każdym państwie, w którym masz lokal. Dla rozliczeń między Polską a Niemcami kluczowe jest to, gdzie jesteś rezydentem podatkowym oraz z jakiego kraju pochodzi konkretny dochód.
Jeżeli oba państwa mogłyby uznać Cię za swojego rezydenta, umowa między Polską a Niemcami przewiduje zasady rozstrzygające. Bierze się pod uwagę między innymi stały dom, centrum interesów życiowych, zwykły pobyt i obywatelstwo. Te zasady wynikają z art. 4 umowy DBA.
Oznacza to, że osoba z mieszkaniem w Polsce i mieszkaniem w Niemczech nie powinna zaczynać od pytania: „w którym kraju mam lokal?”. Lepsze pytanie brzmi: „gdzie według umowy jestem rezydentem podatkowym i skąd pochodzi każdy dochód?”.
Praca wykonywana w Niemczech
Dochód z pracy najemnej co do zasady wiąże się z miejscem, w którym praca jest fizycznie wykonywana. Jeżeli praca jest wykonywana w Niemczech, dochód może podlegać opodatkowaniu w Niemczech. Jeżeli taka osoba jest rezydentem Polski, dochód z pracy może być także wykazywany w Polsce, z zastosowaniem metody unikania podwójnego opodatkowania przewidzianej dla danej sytuacji.
W praktyce oznacza to, że nie wystarczy sprawdzić, gdzie masz mieszkanie albo gdzie wpływa wypłata. Trzeba ustalić miejsce wykonywania pracy, rezydencję podatkową i właściwy artykuł umowy DBA.
Emerytura z Niemiec albo z Polski
Przy emeryturach szczególnie ważne jest źródło świadczenia. Emerytury z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych, na przykład z Deutsche Rentenversicherung, są według przekazanych danych opodatkowane wyłącznie w kraju źródła. To ważny wyjątek: osoba mieszkająca w drugim państwie nie powinna zakładać, że każda emerytura rozlicza się wyłącznie według miejsca zamieszkania.
Inne emerytury mogą podlegać opodatkowaniu w kraju rezydencji. Dlatego przed rozliczeniem trzeba sprawdzić, czy świadczenie pochodzi z obowiązkowego systemu społecznego, czy z innego źródła. Sama informacja „emerytura z Niemiec” albo „emerytura z Polski” może być za mało dokładna.
Najem mieszkania w Polsce lub w Niemczech
Dochód z najmu nieruchomości jest powiązany z krajem, w którym ta nieruchomość się znajduje. Jeżeli wynajmujesz mieszkanie położone w Niemczech, dochód z tego najmu może być opodatkowany w Niemczech. Jeżeli wynajmujesz mieszkanie położone w Polsce, znaczenie ma położenie nieruchomości w Polsce.
Kraj rezydencji podatkowej może taki dochód uwzględniać zgodnie z metodą wynikającą z umowy i przepisów krajowych, na przykład przy progresji albo przez odpowiednią metodę zaliczenia podatku. Dlatego przy najmie trzeba rozdzielić dwie rzeczy: kraj położenia nieruchomości oraz kraj rezydencji podatkowej osoby, która otrzymuje czynsz.
Inwestycje, dywidendy, odsetki i zyski kapitałowe
Dochody z inwestycji wymagają sprawdzenia rodzaju dochodu. Dywidendy, odsetki i zyski kapitałowe mogą być rozliczane według zasad z umowy DBA, w tym z ograniczeniami dotyczącymi kraju źródła oraz z metodą unikania podwójnego opodatkowania w kraju rezydencji.
Osobno trzeba potraktować zyski ze sprzedaży nieruchomości. Z przekazanych danych wynika, że zyski kapitałowe ze sprzedaży nieruchomości są opodatkowane w kraju położenia tej nieruchomości. To kolejny przykład, w którym nie wystarczy wiedzieć, gdzie mieszka podatnik. Trzeba wiedzieć, czego dotyczy dochód.
Co zrobić przed rozliczeniem?
Najbezpieczniej uporządkować sprawę w tej kolejności:
- ustal, czy według polskich i niemieckich zasad możesz być uznany za rezydenta podatkowego w jednym albo w obu państwach,
- jeżeli pojawia się podwójna rezydencja, sprawdź kryteria z art. 4 umowy DBA: stały dom, centrum interesów, zwykły pobyt i obywatelstwo,
- podziel dochody według rodzaju: praca, emerytura, najem, inwestycje, zysk ze sprzedaży nieruchomości,
- dla każdego dochodu ustal źródło: gdzie praca była wykonywana, gdzie leży nieruchomość, skąd wypłacane jest świadczenie, skąd pochodzi dochód inwestycyjny,
- przy emeryturze sprawdź, czy pochodzi z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych,
- dopiero potem dobierz właściwe formularze i sposób wykazania dochodu w kraju rezydencji oraz, jeśli dotyczy, w kraju źródła.
Jakie formularze mogą się pojawić?
Z przekazanych danych wynika, że deklaracje składa się w kraju rezydencji oraz, przy określonych dochodach, także w kraju źródła zgodnie z lokalnymi przepisami i formularzami. W Polsce mogą pojawić się na przykład PIT-36 i PIT/ZG. W Niemczech mogą mieć znaczenie odpowiednie załączniki, na przykład Anlage AUS albo Anlage R.
Nie oznacza to jednak, że każdy formularz będzie potrzebny w każdej sytuacji. Formularz zależy od ustalonej rezydencji, rodzaju dochodu i tego, czy dany dochód ma być wykazany w kraju rezydencji, w kraju źródła, czy w obu miejscach z zastosowaniem metody unikania podwójnego opodatkowania.
Granice tej odpowiedzi
Ta odpowiedź nie rozstrzyga automatycznie, w którym kraju konkretnie Ty masz złożyć deklarację dla każdego dochodu. Do tego potrzebne są dane o Twojej rezydencji podatkowej, miejscach pobytu, centrum interesów, miejscu wykonywania pracy, położeniu nieruchomości, rodzaju emerytury i typie inwestycji.
Najważniejsza zasada jest jednak jasna: mieszkania w Polsce i w Niemczech nie przesądzają same o pełnym obowiązku podatkowym w obu krajach. Rozliczenie trzeba zbudować od rezydencji podatkowej i źródła dochodu, a następnie zastosować właściwe postanowienia umowy Polska–Niemcy.
