← Wróć do Czytelni

Emeryt z polską i niemiecką emeryturą a podwójne składki zdrowotne

Krótka odpowiedź: emeryt pobierający emeryturę z Polski i Niemiec nie powinien być automatycznie zobowiązany do płacenia dwóch ustawowych składek zdrowotnych za to samo prawo do świadczeń. Przy Polsce i Niemczech działa unijna koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Najpierw ustala się zwykłe miejsce zamieszkania i właściwe ustawodawstwo, a dopiero potem to, która instytucja może pobierać składkę.

To ważne, bo sama liczba emerytur nie rozstrzyga sprawy. Dwa przelewy emerytalne nie oznaczają jeszcze dwóch równoległych obowiązków. O wyniku decyduje status ubezpieczeniowy emeryta, decyzja niemieckiej kasy chorych, ewentualny formularz S1 oraz stanowisko polskich instytucji.

Mechanizm: jedno właściwe ustawodawstwo

W relacji Polska–Niemcy stosuje się zasady koordynacji wynikające z rozporządzenia unijnego. Ich sens jest praktyczny: osoba przemieszczająca się między państwami Unii Europejskiej nie powinna być traktowana tak, jakby każde państwo mogło niezależnie nałożyć pełny obowiązek składkowy za to samo ubezpieczenie zdrowotne.

Koordynacja nie tworzy jednego wspólnego systemu zdrowotnego. Polska i Niemcy mają własne przepisy, własne instytucje i własne zasady naliczania składek. Koordynacja wskazuje jednak, które państwo jest właściwe w konkretnej sytuacji. Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: gdzie emeryt zwykle mieszka i jaki system potwierdził jego ubezpieczenie zdrowotne?

Nie należy opierać się wyłącznie na tym, skąd wpływają pieniądze. Polski przelew emerytalny na konto w Niemczech albo niemiecki przelew na konto w Polsce nie rozstrzyga samodzielnie o składce. Potrzebne są dokumenty: decyzja kasy chorych, potwierdzenie statusu, formularz S1 albo wyjaśnienie z ZUS lub NFZ.

Warianty: Niemcy, Polska albo brak niemieckiego statusu emeryta

Wariant pierwszy: emeryt mieszka w Niemczech i podlega niemieckiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu emerytów (KVdR). Wtedy składka jest płacona w Niemczech w ramach jednego obowiązku. Niemiecka kasa chorych może naliczyć ją od wszystkich właściwych emerytur, czyli zarówno od emerytury niemieckiej, jak i polskiej. To nie jest druga składka w Polsce, lecz jedna składka w niemieckim systemie, liczona od szerszej podstawy.

Ten wariant rozpoznaje się po zwykłym miejscu zamieszkania w Niemczech oraz po decyzji lub informacji niemieckiej kasy chorych albo niemieckiego ubezpieczenia emerytalnego. Jeżeli równolegle pojawia się potrącenie albo wezwanie z Polski, trzeba sprawdzić, czy polska instytucja zna niemiecki status ubezpieczenia i miejsce zamieszkania.

Wariant drugi: emeryt mieszka w Polsce. Wtedy punktem wyjścia może być polskie ustawodawstwo zdrowotne i składka naliczana w Polsce według polskich zasad. Istotne jest jednak, czy Niemcy wystawiły formularz S1. Taki dokument potwierdza, że opieka zdrowotna w państwie zamieszkania jest finansowana przez państwo, które go wystawiło. Jeśli formularz S1 pochodzi z Niemiec, świadczenia w Polsce są zapewnione na tej podstawie i nie powinno dochodzić do dublowania składek.

Brak formularza S1 nie oznacza automatycznie, że trzeba płacić dwie składki. Oznacza raczej, że trzeba ustalić, które państwo uznaje się za właściwe i na jakiej podstawie. Do wyjaśnienia potrzebne są dokumenty z polskich i niemieckich instytucji.

Wariant trzeci: emeryt nie spełnia warunków niemieckiego ustawowego ubezpieczenia emerytów. Może się tak zdarzyć, gdy brakuje wymaganego wcześniejszego okresu ubezpieczenia w Niemczech. Wtedy osoba może potrzebować ubezpieczenia dobrowolnego albo prywatnego w Niemczech. To jednak nadal nie oznacza automatycznego powstania dwóch ustawowych obowiązków od tej samej podstawy świadczeń.

Co sprawdzić przed zapłatą albo odwołaniem

Najpierw warto uporządkować dokumenty, a dopiero potem oceniać, czy wezwanie do składki jest prawidłowe.

  • Ustal zwykłe miejsce zamieszkania: Polska czy Niemcy.
  • Sprawdź, czy niemiecka kasa chorych wydała decyzję lub informację o objęciu ustawowym ubezpieczeniem emerytów.
  • Sprawdź, czy został wystawiony formularz S1 i przez które państwo.
  • Zbierz pisma z ZUS, NFZ, niemieckiej kasy chorych i niemieckiego ubezpieczenia emerytalnego.
  • Porównaj, czy instytucje z obu krajów nie opisują tej samej osoby w dwóch różnych statusach.

Jeżeli emeryt mieszka w Niemczech, a polska instytucja traktuje go jak osobę mieszkającą w Polsce, problem może wynikać z nieaktualnych danych. Jeżeli mieszka w Polsce, ale opieka ma być finansowana przez Niemcy, kluczowy jest formularz S1. Jeżeli nie ma potwierdzenia niemieckiego statusu, trzeba najpierw uzyskać wyjaśnienie z kasy chorych lub niemieckiego ubezpieczenia emerytalnego.

Najważniejsza praktyczna zasada brzmi: nie zakładać automatycznie, że druga emerytura oznacza drugą składkę. Trzeba ustalić właściwe ustawodawstwo i mieć pisemne potwierdzenie statusu. Dopiero wtedy można ocenić, czy składka jest naliczana prawidłowo.

Źródła

Jeżeli pobierasz albo przygotowujesz emeryturę z Polski, Niemiec lub obu krajów i chcesz uporządkować składki zdrowotne, podatki oraz formalności, sprawdź poradnik Bezpieczna emerytura DE-PL.