Jeśli pracujesz na etacie w Niemczech i wykonujesz dodatkowe zlecenia w Polsce, składki na ubezpieczenia społeczne zgłasza się w tym państwie UE, którego ustawodawstwo jest właściwe według zasad koordynacji. Nie decyduje sam fakt, że etat jest w Niemczech. Trzeba ustalić miejsce zamieszkania oraz udział pracy wykonywanej w Polsce w całej aktywności zawodowej, liczony w perspektywie 12 miesięcy.
W uproszczeniu: jeśli mieszkasz w Polsce, a zlecenia w Polsce stanowią co najmniej 25% Twojego czasu pracy lub wynagrodzenia, składki zgłasza się w Polsce. Jeżeli mieszkasz w Niemczech albo zlecenia w Polsce nie osiągają tego progu, właściwe będą Niemcy. Potwierdzeniem właściwego ustawodawstwa jest dokument A1.
Dlaczego etat w Niemczech nie rozstrzyga sprawy automatycznie
W Unii Europejskiej przy pracy w kilku państwach działa zasada, że dana osoba podlega ustawodawstwu tylko jednego państwa w zakresie zabezpieczenia społecznego. Chodzi o to, aby nie płacić składek równolegle w kilku krajach za tę samą sytuację ubezpieczeniową, ale też aby nie powstała luka w ubezpieczeniu.
Dla osoby pracującej w Niemczech i wykonującej zlecenia w Polsce znaczenie ma art. 13 rozporządzenia 883/2004. Przy pracy w więcej niż jednym państwie trzeba sprawdzić, gdzie dana osoba mieszka oraz czy w państwie zamieszkania wykonuje znaczną część działalności. Artykuł 14 ust. 8 rozporządzenia 987/2009 doprecyzowuje, że znaczna część oznacza co najmniej 25% czasu pracy lub wynagrodzenia.
Ta sama reguła UE obowiązuje po stronie niemieckiej i polskiej. Dlatego pytanie nie brzmi: „czy ważniejszy jest niemiecki etat, czy polskie zlecenie?”, tylko: „w którym kraju mieszkasz i jaki procent całej pracy przypada na Polskę?”.
Co trzeba policzyć przed zgłoszeniem składek
Najpierw trzeba ustalić miejsce zamieszkania. W tym kontekście nie chodzi wyłącznie o adres do korespondencji, ale o faktyczne centrum życia, które instytucja może oceniać na podstawie okoliczności sprawy.
Drugim krokiem jest obliczenie udziału zleceń wykonywanych w Polsce w całej aktywności zawodowej. Liczy się czas pracy i/lub wynagrodzenie. Ocena dotyczy przewidywanej aktywności w okresie 12 miesięcy. Jeżeli praca w Polsce osiąga co najmniej 25% czasu pracy lub wynagrodzenia, może to zmienić kraj właściwy dla składek, ale tylko przy spełnieniu warunku zamieszkania w Polsce.
Instytucje mogą wymagać dokumentacji potwierdzającej czas pracy i wynagrodzenie. Dlatego warto przygotować dane o etacie w Niemczech, umowach lub zleceniach w Polsce, przewidywanym czasie pracy oraz wynagrodzeniu z obu krajów.
Wariant 1: mieszkasz w Polsce i zlecenia w Polsce to co najmniej 25%
Jeżeli mieszkasz w Polsce, masz etat w Niemczech, a zlecenia w Polsce stanowią co najmniej 25% Twojej aktywności, składki na ubezpieczenia społeczne zgłasza się w Polsce. Próg 25% może dotyczyć czasu pracy lub wynagrodzenia.
Przykład: mieszkasz w Polsce, pracujesz na etacie w Niemczech, a zlecenia w Polsce zajmują 30% Twojego czasu pracy. W takim układzie właściwe będzie ustawodawstwo polskie, więc składki zgłasza się w Polsce.
Nie oznacza to jednak, że wystarczy samodzielnie przestać rozliczać składki w Niemczech. Potrzebne jest formalne potwierdzenie właściwego ustawodawstwa dokumentem A1.
Wariant 2: mieszkasz w Niemczech albo zlecenia w Polsce są poniżej 25%
Jeżeli mieszkasz w Niemczech, przy opisanym układzie właściwe będą Niemcy. Tak samo będzie wtedy, gdy mieszkasz w Polsce, ale praca wykonywana w Polsce nie stanowi znacznej części aktywności, czyli jest poniżej progu 25% czasu pracy lub wynagrodzenia.
Przykład: mieszkasz w Niemczech i masz dodatkowe zlecenia w Polsce na poziomie 10% aktywności. W takim przypadku składki zgłasza się w Niemczech. Taki sam wynik może wystąpić przy zamieszkaniu w Polsce, jeżeli udział pracy w Polsce nie osiąga progu znacznej części.
Najważniejsze jest więc, aby nie zakładać automatycznie, że niemiecki etat zawsze przesądza sprawę. W wielu przypadkach wynik zależy od realnych proporcji pracy i miejsca zamieszkania.
Po co jest dokument A1
Dokument A1 potwierdza, którego państwa ustawodawstwu podlega dana osoba w zakresie zabezpieczenia społecznego. Przy pracy w dwóch krajach jest to kluczowy dokument dla pracownika, zleceniodawcy, pracodawcy i instytucji ubezpieczeniowych.
Wniosek o A1 składa się do właściwej instytucji, czyli do instytucji państwa, którego ustawodawstwo ma zastosowanie według ustalonych zasad. Może to być instytucja polska albo niemiecka, zależnie od miejsca zamieszkania i udziału aktywności w Polsce.
Jeżeli instytucje różnych państw nie zgadzają się co do tego, które ustawodawstwo jest właściwe, przewidziana jest procedura uzgodnieniowa między instytucjami. Dla pracownika praktycznie ważne jest, aby dane podawane we wniosku były spójne z dokumentami o czasie pracy, wynagrodzeniu i miejscu zamieszkania.
Co zrobić praktycznie
- Ustal, gdzie faktycznie mieszkasz dla potrzeb koordynacji zabezpieczenia społecznego.
- Policz udział zleceń w Polsce w całkowitym czasie pracy i/lub wynagrodzeniu.
- Przyjmij perspektywę 12 miesięcy przewidywanej aktywności.
- Sprawdź, czy praca w Polsce osiąga co najmniej 25% czasu pracy lub wynagrodzenia.
- Złóż wniosek o dokument A1 do właściwej instytucji.
- Zachowaj dokumenty potwierdzające czas pracy, wynagrodzenie i charakter pracy w obu krajach.
Granica tej odpowiedzi
Bez danych o miejscu zamieszkania i dokładnym udziale zleceń w Polsce nie da się uczciwie wskazać jednego kraju składek dla konkretnej osoby. Można jednak bezpiecznie powiedzieć, że decyduje mechanizm unijny: miejsce zamieszkania, udział aktywności w Polsce i dokument A1, a nie sam fakt posiadania etatu w Niemczech.
Podstawy: Rozporządzenie 883/2004, orzeczenie TSUE C-743/23, informacja Komisji Europejskiej o właściwym ustawodawstwie, informacja Ministerstwa Rodziny o właściwym ustawodawstwie.
bq-article-cta

