← Wróć do Czytelni

Praca przez aplikację w Niemczech: etat, działalność czy pozorna samodzielność?

Praca przez aplikację dla niemieckiego podmiotu nie ma jednego automatycznego statusu. Nie da się uczciwie powiedzieć z góry, że to zawsze etat, zawsze działalność albo „zlecenie”. W niemieckim prawie decydują rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie sama nazwa umowy. Trzeba sprawdzić przede wszystkim zależność od zleceniodawcy, liczbę klientów, swobodę organizacyjną, ryzyko ekonomiczne i to, czy pracujesz na własnych narzędziach.

Dlaczego nazwa umowy nie wystarcza

W praktyce osoba mieszkająca w Polsce może dostać od niemieckiego podmiotu umowę nazwaną „freelance”, „self-employed”, „contractor” albo podobnie. Taka nazwa jest ważną informacją, ale nie rozstrzyga statusu. Jeżeli codzienna praca wygląda jak podporządkowana praca w cudzej organizacji, niemiecka ocena może być inna niż etykieta na dokumencie.

Podstawowa zasada wynika z niemieckiego podejścia do rozróżniania pracy zależnej i samodzielnej: liczy się rzeczywiste wykonywanie pracy. Deutsche Rentenversicherung opisuje ryzyko pozornej samodzielności, a izby IHK i TK wskazują kryteria odróżniania samodzielności od zatrudnienia zależnego.

Kiedy praca przez aplikację może wyglądać jak etat

Na etat, czyli stosunek pracy, mogą wskazywać cechy zależności osobistej. Chodzi zwłaszcza o sytuację, w której druga strona określa czas, miejsce i sposób pracy, a osoba wykonująca zadania działa w strukturze organizacyjnej zleceniodawcy.

W praktyce przy aplikacji trzeba więc zapytać nie tylko o to, co napisano w umowie, ale też jak działa system. Ważne może być, czy aplikacja narzuca godziny, miejsce wykonywania pracy, sposób przyjmowania zadań, kolejność czynności albo zasady kontroli. Znaczenie ma również to, czy osoba realnie może odmówić zadania i organizować pracę po swojemu.

Jeżeli przeważają cechy podporządkowania, status może być oceniany jako zatrudnienie zależne. Nie musi to wynikać z samego faktu korzystania z aplikacji. Wynika z tego, jak aplikacja i zleceniodawca faktycznie organizują pracę.

Kiedy może to być działalność gospodarcza

Inny obraz powstaje wtedy, gdy osoba działa samodzielnie. Na działalność gospodarczą mogą wskazywać: wielu klientów, możliwość samodzielnego przyjmowania i odrzucania zleceń, własna organizacja czasu, własne narzędzia oraz ponoszenie ryzyka ekonomicznego.

Ryzyko ekonomiczne oznacza, że osoba nie tylko wykonuje cudze polecenia, ale działa na własny rachunek. Może mieć koszty, organizować sposób wykonania usługi, zabiegać o klientów i ponosić konsekwencje tego, że zleceń będzie mniej. Sama praca przez aplikację nie wyklucza takiej samodzielności, ale trzeba ją wykazać w konkretnych warunkach.

Wariant mieszany: pozorna samodzielność

Najtrudniejsze są sytuacje pośrednie. Umowa może opisywać osobę jako samodzielną, ale fakty mogą pokazywać silną zależność od jednego podmiotu. W niemieckich materiałach pojawia się wtedy pojęcie Scheinselbstständigkeit, czyli pozornej samodzielności.

Nie chodzi o samą niechęć do prowadzenia działalności ani o to, że ktoś ma aplikację w telefonie. Chodzi o przewagę cech zależności nad cechami samodzielności. Jeżeli dana osoba działa głównie dla jednego zleceniodawcy, nie ma realnej swobody organizacyjnej i nie ponosi typowego ryzyka przedsiębiorcy, sama nazwa „samozatrudnienie” może nie wystarczyć.

Co zebrać przed podjęciem pracy albo przed sporem

Najbezpieczniej zacząć od zebrania faktów. Przy pracy przez aplikację dla niemieckiego podmiotu warto spisać odpowiedzi na kilka pytań:

  • ilu masz zleceniodawców lub klientów,
  • kto ustala czas pracy, miejsce i sposób wykonania zadań,
  • czy możesz odmówić konkretnego zlecenia,
  • czy samodzielnie organizujesz pracę,
  • czy ponosisz własne koszty i ryzyko ekonomiczne,
  • czy używasz własnych narzędzi,
  • czy jesteś włączony w strukturę organizacyjną niemieckiego podmiotu.

Dopiero taki obraz pozwala sensownie oceniać, czy przeważają cechy etatu, działalności gospodarczej, czy wariantu mieszanego. Dla osoby mieszkającej w Polsce ważne jest też to, że sama polska perspektywa nie rozstrzyga niemieckiego statusu pracy. Jeżeli ocena dotyczy pracy dla niemieckiego podmiotu według prawa niemieckiego, trzeba patrzeć na niemieckie kryteria.

Formalne ustalenie statusu w Deutsche Rentenversicherung

Jeżeli po analizie nadal nie wiadomo, czy dana relacja jest samodzielna czy zależna, możliwe jest wystąpienie o formalne ustalenie statusu w Deutsche Rentenversicherung. Chodzi o procedurę znaną jako Statusfeststellungsverfahren. Jej celem jest ustalenie, czy dana osoba jest traktowana jako samodzielna, czy jako zależnie zatrudniona na potrzeby niemieckich ubezpieczeń społecznych.

To może być szczególnie istotne, gdy praca przez aplikację jest przedstawiana jako działalność, ale w praktyce przypomina stałe podporządkowanie jednemu podmiotowi. Sama procedura nie zastępuje zebrania faktów. Wręcz przeciwnie: im dokładniej opisane są rzeczywiste warunki pracy, tym łatwiej ocenić status.

Granica tej odpowiedzi

Nie można przesądzić statusu bez konkretów. Ten sam model aplikacji może działać różnie w zależności od umowy, praktyki, kontroli, liczby klientów i swobody osoby wykonującej pracę. Dlatego bezpieczna odpowiedź brzmi: w Niemczech status pracy przez aplikację zależy od realnych warunków, a nie od samej nazwy umowy.

Źródła: Deutsche Rentenversicherung o pozornej samodzielności, IHK Rhein-Neckar o Scheinselbstständigkeit, TK o kryteriach samodzielności i zatrudnienia zależnego, IHK München o umowach usługowych i o dzieło, IHK Ulm o umowie o dzieło i usługach.

bq-article-cta