Co zrobić, gdy w umowie bezterminowej pojawia się błędna data zakończenia pracy

Wyobraź sobie taką sytuację: masz w Niemczech umowę, która miała być bezterminowa. Pracujesz normalnie, planujesz kolejne miesiące, a potem w umowie, aneksie albo piśmie wypowiedzenia widzisz konkretną datę zakończenia pracy. Co gorsza, ta data wygląda na błędną albo nie zgadza się z tym, co było ustalone ustnie.

To jest moment, w którym wiele osób wpada w panikę. „Czy ta data mnie zwalnia?”, „Czy moja umowa jednak nie była bezterminowa?”, „Czy wystarczy powiedzieć w kadrach, że jest błąd?”. Odpowiedź nie jest automatyczna. W Niemczech znaczenie ma nie tylko sama data, ale też rodzaj umowy, treść dokumentu, forma pisemna i zachowanie obu stron.

Najpierw trzeba rozdzielić dwie różne sprawy

Umowa bezterminowa, czyli unbefristeter Arbeitsvertrag, nie kończy się sama dlatego, że gdzieś pojawiła się data. Co do zasady potrzebne jest wypowiedzenie, czyli Kündigung, albo rozwiązanie umowy za porozumieniem stron.

Inaczej działa umowa na czas określony, czyli befristeter Arbeitsvertrag. Taka umowa może kończyć się automatycznie z określoną datą albo po osiągnięciu określonego celu, bez osobnego wypowiedzenia. Dlatego data końca ma w niej zupełnie inne znaczenie niż w umowie bezterminowej.

Problem zaczyna się wtedy, gdy dokument jest niejasny. Na przykład w jednym miejscu pojawia się informacja, że umowa jest bezterminowa, a w innym zapis „do dnia…”. Albo pracownik otrzymuje wypowiedzenie, w którym wpisano datę zakończenia, ale okres wypowiedzenia został policzony błędnie.

Data w dokumencie nie zawsze zmienia charakter umowy

Sama pomyłka w dacie nie oznacza jeszcze, że umowa bezterminowa nagle stała się umową na czas określony. Nie działa to także automatycznie w drugą stronę. Jeżeli umowa była prawidłowo zawarta jako terminowa, sam fakt, że pracownik uważał ją za bezterminową, nie przesądza jeszcze wyniku.

W praktyce trzeba ustalić, co ta data naprawdę oznacza. Czy jest częścią umowy terminowej? Czy pojawiła się w wypowiedzeniu? Czy jest oczywistą pomyłką administracyjną? Czy strony dalej wykonywały umowę po tej dacie, a pracodawca to akceptował?

Przy umowie bezterminowej szczególnie ważny jest okres wypowiedzenia, czyli Kündigungsfrist. Wypowiedzenie powinno wskazywać prawidłowy termin zakończenia albo odwoływać się do obowiązującego okresu wypowiedzenia. Jeżeli data została źle obliczona, wypowiedzenie może być w określonych sytuacjach rozumiane jako wypowiedzenie na najbliższy prawidłowy termin. Nie oznacza to jednak, że zawsze tak będzie w każdej sprawie.

Kiedy błędna data może mieć poważniejsze znaczenie

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy data nie jest tylko literówką, ale wpływa na to, czy stosunek pracy ma zostać uznany za zakończony. Inaczej ocenia się błąd w piśmie wewnętrznym, inaczej zapis w samej umowie, a jeszcze inaczej datę w wypowiedzeniu podpisanym przez pracownika albo pracodawcę.

Jeżeli dokument ma wyglądać jak umowa terminowa, znaczenie ma również to, czy ograniczenie czasu trwania umowy zostało skutecznie ustalone. Zgodnie z niemieckimi zasadami dotyczącymi umów terminowych, jeżeli ograniczenie czasowe jest nieważne, umowę traktuje się jako zawartą na czas nieokreślony od początku. To nie jest jednak wniosek, który można wyciągnąć wyłącznie na podstawie jednego zdania wyrwanego z dokumentu.

W sprawach dotyczących umów terminowych ważny może być także termin na zakwestionowanie zakończenia umowy. Źródła wskazują, że przy befristeter Vertrag pracownik ma 3 tygodnie od daty zakończenia wskazanej w umowie na wniesienie skargi kontrolnej dotyczącej tego, czy umowa rzeczywiście się zakończyła. Jeżeli więc spór dotyczy tego, czy umowa terminowa była skuteczna, zwlekanie może pogorszyć sytuację.

Znaczenie może mieć też to, co dzieje się po wskazanej dacie. Jeżeli pracownik nadal pracuje po przewidywanym końcu, a pracodawca wie o tym i nie sprzeciwia się, taka kontynuacja może wpływać na ocenę dalszego stosunku pracy. Nie warto jednak zakładać, że samo przyjście do pracy „załatwia sprawę”. Liczy się całość okoliczności.

Nie poprawiaj daty w ciemno

Naturalny odruch to napisać do kadr: „tam jest błąd, proszę poprawić”. Czasem to wystarczy, gdy chodzi o oczywistą pomyłkę administracyjną. Ale gdy data może decydować o końcu zatrudnienia, statusie umowy albo terminie na reakcję, zwykła wiadomość może nie rozwiązać problemu.

Warto rozróżnić trzy sytuacje. Pierwsza: umowa miała być bezterminowa, a data wygląda jak przypadkowo wstawiony element z formularza. Druga: umowa jest opisana jako terminowa, ale pracownik uważa, że ograniczenie czasu jest nieskuteczne. Trzecia: chodzi nie o umowę, lecz o wypowiedzenie z błędnie obliczonym końcem pracy.

Każda z tych sytuacji prowadzi inną drogą. W jednej sprawie najważniejsze będzie wyjaśnienie treści dokumentu. W drugiej — pilne sprawdzenie, czy trzeba formalnie kwestionować zakończenie umowy. W trzeciej — ustalenie prawidłowego okresu wypowiedzenia i tego, czy oświadczenie da się rozumieć jako wypowiedzenie na najbliższy możliwy termin.

Rozsądny następny krok

Jeżeli widzisz datę końca w dokumencie, który miał dotyczyć pracy bezterminowej, nie zakładaj od razu najgorszego. Ale też nie traktuj tego jak drobnej literówki, dopóki nie wiesz, skąd ta data się wzięła i jaki dokument ją zawiera.

Najbezpieczniej jest najpierw ustalić, czy problem dotyczy rodzaju umowy, skuteczności ograniczenia czasowego czy wypowiedzenia. Dopiero wtedy można zdecydować, czy wystarczy wyjaśnienie z pracodawcą, czy sprawa wymaga szybszego sprawdzenia pod kątem niemieckiego prawa pracy i terminów.

Źródła

• Gesetze im Internet — § 16 TzBfG, skutki nieważnego ograniczenia czasowego umowy
• IHK München — Befristung von Arbeitsverträgen
• IHK Köln — Befristung von Arbeitsverhältnissen
• Finanztip — Kündigungsfrist im Arbeitsrecht